Interconnectedness: hoe verbondenheid helpt om stress los te laten

We hoeven het niet alleen te doen: verbondenheid

Veel mensen zoeken ontspanning door iets toe te voegen aan hun leven: een ademhalingsoefening, mindfulness, yoga of een wandeling in de natuur. Dat helpt. Maar echte ontspanning begint voor mij op een diepere laag.

Het begint bij het besef dat we niet losstaan van de wereld om ons heen.

In onze maatschappij ligt de nadruk vaak op zelfstandigheid. We leren sterk te zijn, zelf oplossingen te vinden en verantwoordelijkheid te nemen voor ons eigen geluk. Dat heeft veel mooie kanten. Tegelijkertijd kan het ons het gevoel geven dat we alles alleen moeten dragen.

En juist dat gevoel van afgescheidenheid zorgt vaak voor spanning.

Mindfulness nodigt uit tot een ander perspectief. Niet alleen om met aandacht aanwezig te zijn, maar ook om te ervaren dat we onderdeel zijn van iets groters. In de boeddhistische traditie wordt dit interconnectedness genoemd: de onderlinge verbondenheid van al het leven.

De aarde ademt met ons mee

Onlangs luisterde ik naar een inspirerende lezing van een gerenommeerde patholoog: Neil Theise. Hij beschreef interconnectedness op een manier die me diep raakte.

De zuurstof die wij vandaag inademen, is het resultaat van bomen, planten en oceanen. En wat wij uitademen, wordt weer opgenomen door de natuur. Iedere ademhaling is een voortdurende uitwisseling tussen ons en de aarde.

Dat betekent dat ademhalen nooit iets is wat we alleen doen. De aarde ademt als het ware met ons mee.

Wanneer ik daar tijdens een mindfulnessoefening bij stilsta, verandert mijn ervaring. Mijn adem voelt niet langer als iets wat ík moet controleren. Ik word gedragen door iets dat er altijd al is. Alleen dat besef brengt vaak al meer rust.

We zijn vanaf het begin verbonden

Verbondenheid begint niet pas wanneer we geboren worden.

Als foetus ontvangen we voeding via onze moeder. We ademen via haar. Haar lichaam ondersteunt de ontwikkeling van ons eigen lichaam. Ook haar emoties, hormonen en stressniveau hebben invloed op ons zich ontwikkelende zenuwstelsel.

Nog voordat we de wereld ontmoeten, leven we al in relatie.

Misschien is verbondenheid daarom wel onze meest natuurlijke staat.

De illusie van afgescheidenheid

Ons lichaam heeft duidelijke fysieke grenzen. Onze huid lijkt te vertellen waar wij eindigen en de wereld begint.

Maar klopt dat eigenlijk wel?

Iedere dag drinken we water dat al miljoenen jaren over deze aarde circuleert. We eten groenten en fruit die groeien uit dezelfde bodem. Ons lichaam wordt voortdurend opgebouwd uit wat de aarde ons geeft.

We ademen dezelfde lucht als iedereen om ons heen. We leven dankzij ecosystemen die we nauwelijks opmerken. En ook op emotioneel niveau zijn we voortdurend met elkaar verbonden. Wie kent niet het gevoel dat je merkt dat er iets speelt bij een dierbare, nog voordat er woorden zijn? Of hoe een rustige aanwezigheid je eigen lichaam direct kan laten ontspannen?

We beïnvloeden elkaar voortdurend. In de psychologie en neurowetenschappen wordt dit ook wel co-regulatie genoemd: ons zenuwstelsel stemt zich voortdurend af op dat van anderen. Een rustige, veilige aanwezigheid kan ons helpen ontspannen, terwijl stress of spanning van iemand anders soms ook voelbaar is. We reguleren onszelf dus niet alleen, maar ook in verbinding met elkaar.

Waarom verbondenheid ontspant: stress loslaten

Wanneer we denken dat we alles alleen moeten dragen, blijft ons zenuwstelsel alert. Er is druk, controle en verantwoordelijkheid.

Maar wanneer we werkelijk ervaren dat we onderdeel zijn van een groter geheel, gebeurt er iets anders.

We hoeven niet alles alleen op te lossen.

We mogen leunen. Dat gevoel van gedragen worden brengt ons zenuwstelsel vaak vanzelf tot rust.

Mindfulness als herinnering

Voor mij gaat mindfulness daarom over veel meer dan aandacht trainen. Het is een oefening in herinneren. Herinneren dat we niet losstaan van de natuur. Niet losstaan van elkaar. En ook niet losstaan van onszelf!

Steeds opnieuw keren we terug naar wat er al is: de adem die ons verbindt, de aarde die ons draagt en de relaties die ons vormen.

Een uitnodiging

Misschien kun je vandaag eens een moment nemen om simpelweg adem te halen.

Voel hoe de lucht vanzelf je lichaam binnenkomt.

Voel de grond onder je voeten.

Besef dat de zuurstof die je inademt een geschenk is van de aarde. Dat jouw uitademing weer onderdeel wordt van iets groters. Dat je lichaam leeft dankzij ontelbare verbindingen met de natuur en met de mensen om je heen.

Misschien is ontspanning niet iets wat we hoeven te creëren.

Misschien ontstaat ontspanning vanzelf wanneer we ons herinneren dat we nooit alleen zijn geweest.

Misschien is dit een mooi moment om niet alleen over verbondenheid te lezen, maar haar ook te ervaren. Gun jezelf een paar minuten stilte en laat je begeleiden door deze meditatie.⁠